Aan het Buizendijkje, zo'n 200 meter vanaf de Balkenhaven, lag tot 1916 stoomhoutzagerij 'De Pauw'. Voordat er sprake was van een door stoom aangedreven zagerij, stond op de zelfde plek houtzaagmolen 'De Pauw', vermoedelijk van het type 'molen op schuur', maar zeker is dat niet.
Wel met een geschiedenis die enkele honderden jaren terug gaat, tot zeker vóór 1700.
'Huyg Jansz Houtsager verklaart dat hij een houtzagersmolen genaamd 'De Pauw' heeft gekocht, naar de Rijp gevoerd en aldaar opnieuw opgebouwd heeft op een vrij omheind erf om er balken mee te zagen. Gelegen in de Oostervenne op de kant van de Beemster ringsloot. Op 28-7-1682 het recht van de wind heeft verkregen van de E.M.H. Raden en Meesters van de Rekeningen der Domeinen waarvoor hij jaarlijks 5 pond … 40 groten Vlaams moet betalen. Tot hypotheek is demolen verbonden. J. Schouten schout, W. Gout en D. Kramer schepenen.'
In 1709 werd de molen door Cornelis Jansz Huygen voor 315 gulden verkocht aan Klaas Heyn. Deze wilde de molen naar Zaandam verplaatsen, maar zag daar vanaf en verkocht de molen 'met huis, erf, roeiboot en gereedschap'in hetzelfde jaar nog door aan Jan Huigen. Voor 600 gulden, een forse winst. In 1790 was Pieter Muiszn. de eigenaar en in de Kadastrale Atlas van Noord -Holland uit 1832 staat Gerard Joan Hoolwerff, vrederechter te De Rijp, als eigenaar genoemd van molen 'De Pauw', huis en pakhuizen aan de dijk. In juli 1884 brandde de houtzaagmolen, toen eigendom van E.E. Vrijdag, tot de grond aan toe af. Er voor in de plaats kwam (al heel snel) de stoomzagerij. Lafeber kocht deze van Vrijdag.
De Buizendijk was een prima plek voor de molen met de wind die vrij over de Oostervenne waaide en de Beemster ringvaart voor de aan- en afvoer van het hout. Toch won de mechanisatie het van de wind, en in de 19e eeuw werd de molen vervangen door een stoommachine om de zagen aan te drijven. Ten tijde van de foto, genomen vanaf de Beemsterdijk, was P.N.M. Lafeber (geb. 1-3- 1867 te Edam) eigenaar van de houtzagerij, een kantoor, de opslagloodsen en twee woningen. De woningen, met adres 'Bezuiden De Rijp 384 en 385, waren voor de machinist J. Jonker en de zager J. de Jong. De houtzagerij had een flink aantal werknemers en zorgde samen met de iets verder gelegen kalkbranderij voor behoorlijke werkgelegenheid in De Rijp.
Aan het Oosteinde, onder aan de brug aan de zuidkant, had dezelfde Lafeber ook nog een houtverwerkend bedrijf 'Het Fortuin', vernoemd naar de herberg die daarvoor op die plek stond. De laatste bedrijfsleider van 'De Pauw' was Wietze Nestra (geb Leeuwarden 19/10/1881), woonachtig aan Baanmanslandje 487 (nu Oosterpark 9).
In 1916 werd 'De Pauw' gesloopt en werden de restanten als dijkversteviging in de kant gegooid.
Op de foto de houtzagerij met schoorsteen, daarvoor een schiethaven met helling om de boomstammen de zagerij in te trekken. Links een droogschuur en rechts de droogloods aan het water. Staan bij de zagerij de machinist en zager met hun echtgenoten?
De ruimte verdwijnt, maar de namen blijven: nadat aan het begin van de twintigste eeuw de houtzagerij en de kalkbranderij verdwenen, bleef de ruimte tussen Zuiddijk en Beemsterringvaart, de Oostervenne, tot ver in de zestiger jaren nagenoeg leeg. (Behalve dan het stuk achter het Zuideinde. Tuinder Christiaan Ramkema kocht daar in 1925 de grond van de ‘Maatschappij ter bevordering van de Nijverheid’ en begon te tuinieren onderaan het Buizendijkje. De gemeente De Rijp, aandeelhouder van de Maatschappij, bedong dat er kassen op moesten komen. De eis was minimaal 300 ruiten, het werden uiteindelijk 1000 ruiten warm en 500 koud. Na een aantal jaar had hij z’n kassen uitgebreid tot de hele noordkant van het Buizendijkje. ) Na de zestiger jaren werd de ruimte geleidelijk in gebruik genomen: de voetbalvelden, sporthal 'De Oosterven', de tennisvereniging, een doorkruisende N244, plan 'De Reiger' en een hoekje industrieterrein 'De Volger'. Wat resteerde was oeverpark 'De Pauw', dat nu helemaal bebouwd wordt met plan 'De Pauw'.
Zie ook http://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/NC/1999-09-01/edition/0/page/17
De Kroniek is het Historisch Tijdschrift voor Graft-De Rijp en Schermer en staat vol met interessante en leuke verhalen. Leden ontvangen De Kroniek 4x per jaar
Heeft u documenten, historische foto's, ansichtkaarten etc. van de gebieden die deel uitmaken van Het Schermereiland in uw bezit? Overweeg dan eens om deze aan onze OHV te schenken